Kedi Neden Kusar? Kedilerde Kusma Ne Zaman Normal, Ne Zaman Acil?

Kediniz halının ortasına kustuğunda ilk soru hep aynıdır: "Bu normal mi, yoksa veterinere mi gitmeliyim?" Cevap; kusmanın ne sıklıkta olduğuna, neye benzediğine ve kedinizin kustuktan sonra nasıl davrandığına bağlı.

Bu yazıda kedilerde kusmanın en sık nedenlerini, evde neleri gözlemlemeniz gerektiğini ve hangi durumlarda beklemeden yola çıkmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Kusma mı, geri çıkarma mı?

Veteriner hekim olarak ilk sorduğumuz şeylerden biri budur, çünkü ikisinin nedenleri farklıdır.

• Kusma: Kedi önce huzursuzlanır, yutkunur, salya akıtabilir; ardından karnı belirgin şekilde kasılarak midesindeki içeriği çıkarır. Çıkan içerik genellikle kısmen sindirilmiş mama, köpük ya da sarımsı sıvıdır.
• Geri çıkarma (regürjitasyon): Karın kasılması olmadan, zahmetsizce olur. Mama çoğunlukla yutulduğu gibi, bazen tüp şeklinde çıkar ve genellikle yemekten hemen sonra görülür. Çok hızlı yemekle ilgili olabileceği gibi yemek borusu sorunlarına da işaret edebilir.

Hangisi olduğunu ayırt edemiyorsanız sorun değil. Telefonla bir video çekmeniz muayenede bize çok yardımcı olur.

Kedi neden kusar? En sık nedenler

Tüy yumağı

Kediler kendilerini yalarken yuttukları tüyler midede birikebilir. Ara sıra, içinde tüy olan sosis şeklinde bir kusmuk görülmesi özellikle uzun tüylü kedilerde sık rastlanan bir durumdur. Tüy yumaklarını önlemenin en etkili yollarından biri düzenli malt kullanımıdır. Malt macunları yutulan tüylerin mideden bağırsaklara geçip dışkıyla atılmasını kolaylaştırır, böylece tüyler midede birikip yumak oluşturmaz. Malt, ancak düzenli kullanıldığında işe yarar: Kusma başladıktan sonra ara sıra vermek yerine, kedinizin tüy yapısına ve tüy dökme dönemine uygun bir sıklıkta rutin olarak vermek gerekir. Uzun tüylü kediler ve bahar ile sonbahardaki tüy dökme dönemleri malta en çok ihtiyaç duyulan durumlardır. Hangi ürünü ne sıklıkla kullanacağınızı veteriner hekiminizle birlikte belirleyebilirsiniz.

Ancak düzenli malt kullanımına rağmen tüy yumağı kusması sık tekrarlıyorsa bu "normal" kabul edilmemeli; aşırı yalanmaya neden olan bir deri sorunu ya da sindirim sistemi hastalığı araştırılmalıdır.

Çok hızlı yemek ve ani mama değişikliği

Mamasını hızla yiyen kediler kısa süre sonra yediklerini geri çıkarabilir. Mamanın birden değiştirilmesi de mideyi bozabilir. Yeni mamaya geçişi 7-10 gün içinde, eski mamayla karıştırarak yavaş yavaş yapmanızı öneririz.

Yabancı cisim yutma

İp, iplik, lastik toka, oyuncak parçaları ve plastik poşetler kedilerin en sık yuttuğu nesnelerdir. Özellikle ip ve iplik çok tehlikelidir: Bağırsakları büzüştürüp ciddi hasara yol açabilir.

Zehirlenme

Kediler için zehirli olan pek çok şey evlerimizde bulunur:

• Zambak (lilyum) türü çiçekler: Kediler için son derece tehlikelidir. Polenini yalamak bile böbreklere zarar verebilir.
• İnsan ilaçları: Özellikle parasetamol ve ibuprofen gibi ağrı kesiciler. Tek bir tablet bile bir kedi için ölümcül olabilir. Kedinize veteriner hekiminizin önermediği hiçbir ilacı vermeyin.
• Temizlik ürünleri, fare zehiri, bazı ev bitkileri ve köpekler için üretilmiş bazı dış parazit ürünleri.

Mutfağınızdaki gizli tehlikeler

Birçok kedi sahibi, her gün kendi tükettiği bazı yiyeceklerin kediler için zehirli olduğunu bilmez. Sofradan "bir lokma" vermek ya da tezgâhta açıkta bırakmak ciddi sonuçlar doğurabilir:

• Soğan, sarımsak, pırasa ve frenk soğanı: Çiğ, pişmiş, kurutulmuş ya da toz halinde fark etmez. Kırmızı kan hücrelerine zarar vererek kansızlığa yol açar. Soğanlı yemek artıkları, soslar, çorbalar ve hazır et suları da aynı riski taşır. Belirtiler birkaç gün sonra ortaya çıkabilir.
• Çikolata: İçindeki teobromin ve kafein kusma, ishal, huzursuzluk, kalp ritim bozukluğu ve nöbetlere neden olabilir. Bitter ve pişirme çikolatası en tehlikelileridir.
• Kahve, çay ve enerji içecekleri: Kafein kediler için zehirlidir. Masada bırakılan bardaklar ve kahve telvesi de buna dahildir.
• Üzüm ve kuru üzüm: Köpeklerde böbrek yetmezliğine yol açtığı iyi bilinir; kediler için de güvenli kabul edilmez.
• Alkol: Çok küçük miktarlar bile kusma, denge kaybı ve solunum baskılanmasına yol açabilir. Alkollü tatlılar da buna dahildir.
• Çiğ maya hamuru: Midede kabarır ve fermente olarak alkol üretir.
• Yağlı yiyecekler ve pişmiş kemik: Yağlı yemek artıkları pankreas iltihabını tetikleyebilir. Pişmiş tavuk ve balık kemikleri kırılarak sindirim sisteminde yaralanma veya tıkanıklığa neden olabilir.

Zehirlenme şüphesinde kusmanın yanında salya, titreme, sendeleme veya halsizlik görülebilir. Ürünün ambalajını ya da fotoğrafını yanınıza alarak hemen yola çıkın. Veteriner hekim söylemedikçe kediyi kusturmaya çalışmayın.

İç parazitler

Yuvarlak solucanlar, özellikle yavru kedilerde kusma ve ishalin sık nedenlerindendir. Yoğun enfestasyonlarda kusmukta canlı, spagetti benzeri solucanlar bile görülebilir. Giardia ve koksidiya gibi tek hücreli parazitler daha çok ishale yol açsa da kusmaya da neden olabilir. Yuvarlak solucanların bir kısmı insanlara da bulaşabildiği için düzenli iç parazit uygulaması hem kedinizin hem de ailenizin sağlığı için önemlidir.

Viral enfeksiyonlar: Panlökopeni ve diğerleri

Feline panlökopeni (kedi parvovirüsü), kusmanın en tehlikeli nedenlerinden biridir. Halk arasında "kedi gençlik hastalığı" ya da "kedi tifosu" olarak da bilinir. Virüs bağırsak hücrelerini ve kemik iliğini hedef alır; bağışıklık sistemini savunan beyaz kan hücrelerinin sayısını hızla düşürür. Tipik belirtileri şiddetli kusma, ishal (çoğu zaman kanlı), yüksek ateş, ani halsizlik, iştahsızlık ve hızlı sıvı kaybıdır. Bazı kediler su kabının başında oturup içemeden bekler.

Panlökopeni özellikle aşısız yavru kedilerde çok hızlı ilerler ve tedavi edilmezse yüksek oranda ölümcüldür. Virüs çevrede aylarca canlı kalabilir; ayakkabılarla, eşyalarla ve ellerle eve taşınabilir. Bu nedenle hiç dışarı çıkmayan kediler de risk altındadır. İyi haber şu ki karma aşı panlökopeniye karşı oldukça etkili koruma sağlar. Erken teşhis ve yoğun destek tedavisi (sıvı tedavisi, kusmayı kesici ilaçlar, ikincil enfeksiyonlara karşı antibiyotik) hayatta kalma şansını önemli ölçüde artırır. Kliniğimizde hızlı test ve kan tahliliyle aynı gün teşhis koyabiliyoruz.

Panlökopeni dışında kusmaya yol açabilen başka enfeksiyonlar da vardır:

• Kedi koronavirüsü (enterik koronavirüs): Genellikle hafif ishal ve kusmaya neden olur. Bazı kedilerde mutasyona uğrayarak ciddi bir hastalık olan FIP'e (feline enfeksiyöz peritonit) dönüşebilir.
• Kedi lösemi virüsü (FeLV) ve kedi bağışıklık yetmezliği virüsü (FIV): Bağışıklık sistemini zayıflatarak kediyi başka enfeksiyonlara karşı savunmasız bırakır; kusma bu tablonun bir parçası olabilir.
• Bakteriyel enfeksiyonlar: Bozulmuş ya da çiğ gıdalarla alınan bakteriler (örneğin Salmonella) kusma ve ishale yol açabilir.

Düzenli aşılar ve parazit uygulamaları bu risklerin büyük kısmını önler.

Kronik hastalıklar

Özellikle yaşlı kedilerde tekrarlayan kusma çoğu zaman altta yatan bir hastalığın belirtisidir. Böbrek yetmezliği, tiroid bezinin aşırı çalışması (hipertiroidi), pankreas iltihabı, şeker hastalığı, karaciğer hastalıkları ve kronik bağırsak iltihabı bunlardan bazılarıdır. Bu hastalıkların çoğu kan tahlili ve görüntüleme ile teşhis edilebilir ve erken yakalandığında kontrol altına alınabilir.

Sarı kusma (safra kusması) neden olur?

Kediniz sabah ya da uzun bir açlıktan sonra sarı veya yeşilimsi, köpüklü bir sıvı kusuyorsa bu genellikle safradır. Mide uzun süre boş kaldığında safra mideyi tahriş edebilir. Öğün aralarını kısaltıp günlük mamayı daha sık ve az miktarlarda vermek çoğu zaman işe yarar.

Ancak safra kusması sık tekrarlıyorsa, kediniz iştahsızsa ya da kilo kaybediyorsa bu durum muayene gerektirir.

Kusmuğun rengi ne anlatır?

• Beyaz köpük: Boş mideden gelen sıvı. Tek seferlikse genellikle ciddi değildir.
• Sarı veya yeşil: Safra. Uzun açlık veya mide-bağırsak sorunları.
• Sindirilmemiş mama: Hızlı yeme veya geri çıkarma olabilir.
• İçinde tüy olan: Tüy yumağı.
• Kırmızı veya pembe: Taze kan. Acildir.
• Kahverengi, kahve telvesi gibi: Sindirilmiş kan olabilir. Acildir.

Kusmuğun fotoğrafını çekmek hekiminizin işini çok kolaylaştırır.

Ne zaman hemen veterinere gitmelisiniz?

Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin:

• Aynı gün içinde birden fazla kez kusma ya da kusmanın durmaması
• Kusmukta kan veya kahve telvesine benzer görünüm
• Bir şey yuttuğundan, özellikle ip veya iplik yuttuğundan şüphelenmek
• Zehirlenme şüphesi
• Kusmaya çalışıp kusamamak
• Halsizlik, saklanma, karnına dokunulmasından rahatsız olma
• Su içip hemen kusma, suyu bile tutamama
• Kusmayla birlikte ishal, özellikle kanlı ishal
• Bir günden uzun süre hiç yemek yememe
• Erkek kedide kusmayla birlikte idrar yapamama veya kum kabına sık gidip idrar çıkaramama. Bu durum idrar yolu tıkanıklığına işaret edebilir ve hayatı tehdit eder.
• Kedinizin yavru, yaşlı ya da bilinen bir kronik hastalığı olması

Kediler uzun süre yemek yemediğinde karaciğerlerinde ciddi sorunlar gelişebilir. Bu yüzden "bir iki gün bekleyelim, geçer" yaklaşımı kedilerde risklidir.

Gece yarısı ya da hafta sonu olması fark etmez. Kartal'daki nöbetçi veteriner kliniğimiz her gün 24 saat açık, acil durumlarda randevu gerekmez.

Tek seferlik kusmada evde neler yapabilirsiniz?

Kediniz bir kez kustu ama sonrasında oyun oynuyor, su içiyor ve normal davranıyorsa:

1. Mamayı ve suyu 4 saat boyunca önünden kaldırın. Midenin dinlenmesi, tahriş olmuş mide yeniden çalışırken kusmanın tekrarlamasını önler. Kusmuş bir kedi hemen ardından bol su içtiğinde çoğu zaman yeniden kusar.
2. Bu sürede kedinizi gözlem altında tutun.
3. 4 saatin sonunda önce az miktarda su verin. Su tutulursa, her zamankinden az miktarda mamayla devam edin.
4. Kusmuğun fotoğrafını çekin, ne zaman kustuğunu not edin.
5. Kusma tekrarlarsa ya da yukarıdaki belirtilerden biri eklenirse bizi arayın.

Bu öneri yalnızca bir kez kusan ve sonrasında normal davranan yetişkin kediler içindir. Yavru kedilerde, şeker hastalığı gibi kronik bir hastalığı olan kedilerde ya da kusmanın tekrarladığı durumlarda kediyi aç ve susuz bırakmak yerine hemen veteriner hekiminize danışın.

Yapmamanız gerekenler: Kendi ilaçlarınızı vermeyin, veteriner hekim söylemedikçe kusturmaya çalışmayın ve süt vermeyin. Yetişkin kedilerin çoğu sütü sindiremez, bu da mide şikayetlerini artırabilir.

Klinikte ne yapıyoruz?

Kusma bir hastalık değil, bir belirtidir. Bu yüzden amacımız nedeni bulmaktır. Muayenede kedinizin genel durumunu, ateşini, su kaybını ve karın hassasiyetini değerlendiriyoruz. Gerekirse kliniğimizdeki laboratuvarda kan tahlili yapıyor, dijital röntgenle yabancı cisim veya tıkanıklık olup olmadığına bakıyoruz. Sonuçlar çoğu zaman aynı gün elimizde oluyor ve tedaviye hemen başlayabiliyoruz.

Muayeneye gelirken şunları bilmeniz bize çok yardımcı olur: Kusma ne zaman başladı, kaç kez oldu, kusmuk neye benziyordu, kediniz yemek yiyor ve su içiyor mu, idrar ve dışkısı normal mi, evde yutabileceği bir şey eksik mi?

Kusmayı önlemek için ne yapabilirsiniz?

• Kedinizi düzenli olarak tarayın ve malt kullanımını rutin haline getirin.
• Hızlı yiyen kediler için yavaş besleme kabı kullanın.
• Mama değişikliklerini yavaş yapın.
• İp, iplik, lastik toka ve küçük oyuncakları ortada bırakmayın.
• Evde zambak bulundurmayın, zehirli bitkileri kontrol edin. Soğan, sarımsak, çikolata gibi yiyecekleri kedinizin ulaşabileceği yerlerde bırakmayın.
• Parazit uygulamalarını ve aşıları aksatmayın.
• Yaşı ne olursa olsun, kedinize yılda en az bir kez check-up yaptırın. Birçok hastalık belirti vermeden başlar ve erken yakalandığında tedavisi çok daha kolaydır.

Sık sorulanlar

Kedimin her gün kusması normal mi?

Hayır. Her gün ya da haftada birkaç kez kusan bir kedi, kendini iyi hissediyor gibi görünse bile muayene edilmelidir. "Bizim kedi hep kusar" diye alışılan durumların arkasından çoğu zaman tedavi edilebilir bir sorun çıkar.

Kedim kustuktan sonra normal davranıyor, beklemeli miyim?

Tek seferlik bir kusmaysa ve kediniz oynuyor, normal davranıyorsa mamasını ve suyunu 4 saat kaldırarak gözlemleyebilirsiniz. Kusma tekrarlarsa ya da davranışında bir değişiklik olursa bizi arayın.

Kusan kediye ne yedirmeliyim?

Tek seferlik kusmada 4 saatlik dinlendirmenin ardından önce az miktarda su, su tutulursa her zamanki mamasından az miktarda vererek başlayın. Bu süreyi uzatmayın: Kedilerde uzun açlık başlı başına bir risktir. Veteriner hekiminiz özel bir diyet önerdiyse ona uyun.

Yavru kedi kusuyorsa ne yapmalıyım?

Yavru kediler sıvı kaybından çok daha hızlı etkilenir. Yavru bir kedide tekrarlayan kusma veya kusmayla birlikte ishal varsa beklemeden muayeneye getirin.