Kedilerde Mantar: Neden Olur, Nasıl Anlaşılır ve Nasıl Tedavi Edilir?

Kedinizin yüzünde, kulak kenarında ya da patisinde yuvarlak, tüysüz bir alan fark ettiyseniz aklınıza gelen ilk ihtimallerden biri muhtemelen mantardır. Kedilerde mantar (tıbbi adıyla dermatofitoz) sık görülen, bulaşıcı ama tedavi edilebilen bir deri hastalığıdır. Önemli olan doğru teşhis, sabırlı bir tedavi ve evin de hastalıkla birlikte temizlenmesidir.

Bu yazıda kedilerde mantarın nedenlerini, belirtilerini, nasıl teşhis edildiğini, tedavi seçeneklerini ve tekrar bulaşmasını nasıl önleyeceğinizi anlatıyoruz.

Kedilerde mantar neden olur?

Kedilerde mantar hastalığına en sık Microsporum canis adlı mantar yol açar. Mantar, tüylerin ve derinin en üst tabakasındaki keratinle beslenir. Hastalığı bulaştıran şey, mantarın ürettiği ve gözle görülmeyen sporlardır.

Bulaşma çoğunlukla şu yollarla olur:

• Hasta bir hayvanla doğrudan temas: En sık bulaşma yoludur. Yeni sahiplenilen bir yavru, barınaktan ya da sokaktan gelen bir kedi evdeki diğer kedilere mantarı taşıyabilir.
• Eşyalar aracılığıyla: Tarak, fırça, yatak, battaniye, tasma ve taşıma çantası gibi eşyalarda kalan sporlar.
• Ortam: Sporlar ortamda uzun süre canlı kalabilir. Ancak yalnızca ortamdan bulaşma nadirdir; çoğu zaman bir hayvanla temas söz konusudur.

Mantarın deriye yerleşebilmesi için derinin küçük de olsa hasar görmüş olması gerekir. Kaşıntı, sürtünme ya da pire ısırıkları bunu kolaylaştırır.

En çok risk altında olan kediler

• Yavru kediler: Bağışıklık sistemleri henüz gelişmediği için en sık etkilenen gruptur.
• Uzun tüylü kediler, özellikle İran kedileri (Persian): Mantar hastalığına yatkınlıkları bilinmektedir.
• Barınaktan, sokaktan ya da kalabalık ortamlardan yeni gelen kediler
• Başka bir hastalık geçiren, stres altındaki ya da kötü beslenen kediler

Bazı kediler hiçbir belirti göstermeden mantar sporlarını tüylerinde taşıyabilir. Evdeki tek bir kedide mantar çıktığında diğer hayvanların da kontrol edilmesinin nedeni budur.

Kedilerde mantar belirtileri

Başlangıç belirtileri

Mantar çoğunlukla yüzde, kulak kenarlarında, burun üstünde ve ön patilerde başlar. İlk belirtiler şunlardır:

• Tüylerin kırılması ve küçük, yuvarlak tüysüz alanlar
• Bu alanlarda kepeklenme, pullanma ya da gri-beyaz kabuklar
• Kenarı daha belirgin, ortası iyileşiyormuş gibi görünen halka şeklinde lezyonlar
• Tüylerin kolayca dökülmesi, kırık ve donuk görünmesi

İlerleyen dönemde

Tedavi edilmezse lezyonlar büyüyebilir, birleşebilir ve vücudun başka yerlerine yayılabilir. Tırnak çevresinde iltihap ve tırnak şeklinde bozulmalar görülebilir. Uzun tüylü kedilerde ise mantar bazen sadece yaygın kepeklenme ve tüy kalitesinde bozulma şeklinde görülür ve kolayca gözden kaçar.

Kaşıntı her zaman olmaz. Bazı kedilerde hiç kaşıntı yokken bazıları yoğun şekilde kaşınabilir. Bu yüzden "kaşınmıyor, demek ki mantar değil" demek doğru değildir.

Kedinin kulağında mantar

"Kulakta mantar" şikâyetiyle gelen kedilerin önemli bir kısmında sorun aslında başka bir şeydir. Kulak içinde koyu kahverengi, kahve telvesi gibi kirlerin en sık nedeni kulak uyuzu (kulak akarı) iken, yağlı ve kokulu akıntılar çoğu zaman maya mantarı (Malassezia) kaynaklıdır. Kulak kepçesinin dış kenarında tüysüz, kabuklu alanlar ise gerçekten dermatofit mantarı olabilir. Bu üç durumun tedavisi tamamen farklıdır. Bu yüzden kulağa kendi başınıza damla ya da krem uygulamadan önce mutlaka muayene ettirin.

Mantar mı, egzama mı?

Kedi sahiplerinin en sık karıştırdığı konulardan biri budur. Kedilerde "egzama" olarak adlandırılan tablonun arkasında genellikle şu nedenler vardır:

• Pire alerjisi: Özellikle sırtta ve kuyruk dibinde, ele küçük kabuklar gibi gelen döküntüler ve yoğun kaşıntı.
• Besin alerjisi: Yüzde, boyunda ve kulak çevresinde kaşıntı ve yara.
• Çevresel alerjiler

Alerjik deri hastalıkları genellikle daha kaşıntılıdır ve bulaşıcı değildir. Mantar ise kaşıntılı olabilir de olmayabilir de; ve bulaşıcıdır. Ancak iki hastalık gözle güvenilir şekilde ayırt edilemez. Hatta bazı kedilerde ikisi bir arada bulunabilir. Bu yüzden laboratuvar incelemesi şarttır.

Kedilerde mantar nasıl teşhis edilir?

Wood lambası tek başına yeterli değildir

Birçok kişi mantar teşhisinin "mor ışıkla" (Wood lambası) konduğunu düşünür. Wood lambası, mantarlı tüylerin bir kısmının bu ışık altında yeşil-sarı renkte parlamasına dayanır. Ancak tüm mantar türleri parlamaz ve bazı kremler, kepek ya da kirler yanıltıcı parlamalar verebilir. Uluslararası veteriner dermatoloji kılavuzları da Wood lambasını bir teşhis testi olarak değil, örnek alınacak şüpheli tüyleri bulmaya yarayan yardımcı bir araç olarak tanımlar.

Yani Wood lambasında parlama olmaması mantarı dışlamaz, parlama olması da tek başına teşhis için yeterli değildir.

Kesin teşhis: Deri kazıntısı ve mikroskobik inceleme

Kliniğimizde mantar teşhisini mutlaka deri kazıntısı ve tüy örneklerinin mikroskop altında incelenmesiyle koyuyoruz. Lezyonlu bölgeden alınan tüylerde ve deri döküntüsünde mantar elemanlarının görülmesi aktif enfeksiyonu doğrular. Gerekli durumlarda mantar kültürü ile mantarın türü belirlenebilir ve tedavinin ne zaman bitirileceğine karar vermek için de kültürden yararlanılır.

Deri kazıntısının bir faydası daha vardır: Aynı incelemede uyuz akarları gibi mantara benzeyen tablolar yaratan diğer nedenler de ortaya çıkabilir.

Kedilerde mantar tedavisi

Mantar tedavisinin iki amacı vardır: Kediyi iyileştirmek ve sporların eve, diğer hayvanlara ve insanlara yayılmasını durdurmak. Tedavi, kedinin durumuna göre planlanır.

Lokal tedavi

Küçük ve tek bir lezyonda lokal tedaviyle başlayıp yakından takip ediyoruz. Lokal tedavide mantar öldürücü şampuanlar, solüsyonlar ve kremler kullanılır. Bu ürünler tüylerdeki sporları da öldürdüğü için evin daha az kirlenmesini sağlar. Bu nedenle lokal tedavi, ağızdan ilaç kullanılan vakalarda da tedavinin vazgeçilmez bir parçasıdır.

Ağızdan ilaç tedavisi

Yaygın vakalarda ağızdan ilaç gerekir. Ancak bu ilaçlar karaciğeri yorabilir. Bu yüzden tedaviye başlamadan önce ve tedavi sürecinde kan tahliliyle karaciğer değerlerini kontrol ediyoruz. Kedinizin iştahında azalma, kusma, halsizlik ya da gözlerinde ve diş etlerinde sararma fark ederseniz ilacı kesip hemen bize ulaşın.

Bu ilaçları asla kendi başınıza, internetten okuduğunuz dozlarla ya da insanlar için üretilmiş preparatlarla vermeyin. Kedilerde güvenli olmayan antifungal ilaçlar vardır ve doz kedinin kilosuna göre hesaplanır.

Mantar aşısı hakkında

Mantar aşısı sıkça sorulan bir konu. Bilinmesi gereken en önemli nokta şudur: Mantar aşısı koruyucu değildir. Yani sağlıklı bir kediye mantar olmasın diye yapılan bir aşı değildir. Uluslararası kılavuzlar da aşının kedileri mantar enfeksiyonundan koruduğuna dair yeterli kanıt olmadığını belirtir. Aşı ancak aktif hastalık döneminde, tedaviye yardımcı olarak uygulanabilir. Kliniğimizde ise olası yan etkileri nedeniyle mantar aşısını tercih etmiyoruz; şampuan, solüsyon ve gerektiğinde ağızdan ilaçla daha güvenilir sonuç alıyoruz.

Evde kesinlikle yapılmaması gerekenler

İnternette "kedilerde mantara ne iyi gelir" diye aratıldığında karşılaşılan bazı yöntemler kedilere ciddi zarar verebilir:

• Çay ağacı yağı ve diğer esansiyel yağlar: Kediler için zehirlidir. Deriden emilir ve yalanarak yutulur.
• Sirke, sarımsak, limon: Tahriş olmuş deriyi daha da bozar; sarımsak kediler için zehirlidir.
• İnsanlar için üretilmiş mantar kremleri: Bazıları kedilerde güvenli değildir ve kediler kremi yalayarak yutar.
• Lezyonların çevresini evde tıraş etmek: Yanlış yapıldığında deriyi tahriş eder ve sporların yayılmasına yol açabilir.

Tedavi ne kadar sürer? İyileşme belirtileri

Kedilerde mantar tedavisi sabır ister. Tedavi genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürer.

İyileşmenin ilk belirtileri şunlardır:

• Yeni lezyon çıkmaması
• Kabukların ve kepeklenmenin azalması
• Lezyonların kenarlarındaki kızarıklığın sönmesi
• Tüysüz alanlarda yeni tüylerin çıkmaya başlaması

Ancak tüylerin çıkması tedavinin bittiği anlamına gelmez. Görünüşte iyileşmiş bir kedinin tüylerinde hâlâ sporlar bulunabilir. Tedavi erken bırakıldığında hastalık sıklıkla geri döner ve evdeki diğer hayvanlara bulaşmaya devam eder. Tedavinin ne zaman bitirileceğine kontrol muayenesi ve testlerle karar veriyoruz.

Kedilerde mantar insanlara bulaşır mı?

Evet. Mantar, hayvanlardan insanlara bulaşabilen (zoonoz) bir hastalıktır. İnsanlarda genellikle kol, boyun ve yüzde kenarı belirgin, kızarık, halka şeklinde ve kaşıntılı lezyonlar şeklinde görülür. Çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler daha kolay etkilenir.

İyi haber şu ki insanlarda da tedavisi mümkündür. Kendinizde ya da ailenizde böyle bir lezyon fark ederseniz bir dermatoloğa veya aile hekiminize başvurun ve evde mantarlı bir kedi olduğunu mutlaka söyleyin.

Bulaşmayı azaltmak için:

• Kedinize dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın.
• Tedavi sürecinde kedinizin yatağınızda yatmasına izin vermeyin.
• Çocukların hasta kediyle uzun süre yakın temasını sınırlayın.

Evde başka kedi veya köpek varsa

Mantar evdeki diğer kedilere ve köpeklere de bulaşabilir. Belirti göstermeyen hayvanlar da sporları taşıyabileceği için evdeki tüm hayvanların kontrol edilmesini öneriyoruz. Hasta kediyi tedavi sürecinde mümkünse evin kolay temizlenebilen bir odasında tutmak yayılmayı azaltır. Ancak özellikle yavru kedilerde uzun süreli ve tam yalnızlık sosyalleşmeyi bozabilir. Bu odada kedinizle zaman geçirmeye, oynamaya devam edin.

Ev temizliği: Tedavinin yarısı

Sporlar ortamda aylarca canlı kalabildiği için temizlik yapılmazsa kedi iyileşse bile mantar tekrar bulaşabilir. İyi haber şu ki: Yıkanabilen her şey temizlenebilir.

• Yumuşak eşyalar: Kedinin yatağı, battaniyeler, nevresimler ve kıyafetler sıcak programda yıkanabilir. Çamaşırları çok doldurmadan, gerekirse iki kez yıkayın.
• Halı ve koltuklar: Düzenli olarak elektrik süpürgesiyle süpürün. Süpürge torbasını ya da haznesini her seferinde boşaltın.
• Sert yüzeyler: Önce deterjanlı suyla iyice temizleyin, sonra üretici talimatına göre sulandırılmış çamaşır suyu gibi bir dezenfektanla silin. Dezenfektanlar kirli yüzeyde etkili olmaz; önce temizlik şarttır.
• Tarak, fırça, tasma ve taşıma çantası: Yıkayıp dezenfekte edin; temizlenemeyenleri yenileyin.
• Kedi tırmalama tahtası gibi temizlenmesi zor eşyalar: Mümkünse tedavi sürecinde kaldırın.

Klinikte ne yapıyoruz?

Mantar şüphesiyle gelen kedide önce tüm deriyi, kulakları ve tırnakları muayene ediyoruz. Ardından deri kazıntısı ve tüy örneklerini kliniğimizdeki laboratuvarda mikroskop altında inceliyoruz. Teşhis kesinleştiğinde kedinizin yaşına, lezyonların yaygınlığına ve genel sağlık durumuna göre bir tedavi planı hazırlıyoruz. Ağızdan ilaç gereken durumlarda tedaviden önce kan tahliliyle karaciğer değerlerini kontrol ediyor, tedavi süresince düzenli kontrollerle süreci takip ediyoruz.

Sık sorulanlar

Kedilerde mantar öldürür mü?

Hayır. Mantar tek başına öldürücü bir hastalık değildir ve tedavi edilebilir. Ancak yavru, zayıf düşmüş ya da başka bir hastalığı olan kedilerde yaygınlaşabilir, deride ikincil bakteriyel enfeksiyonlara yol açabilir. Bu yüzden tedavi edilmeden bırakılmamalıdır.

Mantar kendiliğinden geçer mi?

Sağlıklı yetişkin kedilerin bir kısmında mantar haftalar ya da aylar içinde kendiliğinden geçebilir. Ancak bu süre boyunca kedi sporları eve, diğer hayvanlara ve insanlara yaymaya devam eder. Tedavinin amacı süreci kısaltmak ve bulaşmayı durdurmaktır.

Kedimde mantar var, aşı yaptırmalı mıyım?

Mantar aşısı koruyucu değildir ve sadece aktif hastalık döneminde, tedaviye yardımcı olarak uygulanabilir. Biz yan etkileri nedeniyle tercih etmiyoruz. Şampuan, solüsyon ve gerektiğinde ağızdan ilaçla tedavi daha güvenilir sonuç verir.

Mantarlı kediyi yıkayabilir miyim?

Evet, hatta tedavinin bir parçası olarak mantar öldürücü şampuanlarla yıkanması gerekebilir. Ancak hangi ürünün, ne sıklıkla ve nasıl kullanılacağını veteriner hekiminiz belirlemelidir. Normal kedi şampuanları mantarı tedavi etmez.

Kediler mantar (yemek) yer mi?

Bu soru da sıkça aranıyor. Kediler etçil hayvanlardır ve mantara ihtiyaçları yoktur. Özellikle doğada toplanan yabani mantarlar zehirli olabilir. Kedinizin bilmediğiniz bir mantar yediğinden şüpheleniyorsanız beklemeden bize ulaşın.