Köpeklerde Mantar: Belirtileri, Teşhisi ve Tedavisi

Köpeğinizin derisinde yuvarlak tüysüz alanlar, kabuklanma ya da kulağında kötü kokulu bir akıntı fark ettiğinizde "mantar mı?" diye düşünmeniz çok doğal. Ancak köpeklerde "mantar" denilen tablo aslında birbirinden oldukça farklı iki hastalığı kapsar. Üstelik köpeklerde mantara benzeyen ve çok daha sık görülen başka deri hastalıkları da vardır. Bu yüzden köpeklerde doğru teşhis, tedavinin en önemli adımıdır.

Bu yazıda köpeklerde mantarın türlerini, belirtilerini, mantarla karıştırılan hastalıkları, teşhis ve tedavi sürecini anlatıyoruz. Kediniz de varsa kedilerde mantar hakkındaki yazımıza da göz atabilirsiniz.

Köpeklerde "mantar" denilen iki farklı hastalık

1. Dermatofit mantarı (dermatofitoz)

Halk arasında "mantar" denildiğinde genellikle akla gelen budur. Tüylere ve derinin üst tabakasına yerleşen, bulaşıcı ve insanlara da geçebilen bir enfeksiyondur. Köpeklerde en sık görülen türleri şunlardır:

• Microsporum canis: Genellikle kedilerden ya da diğer köpeklerden bulaşır.
• Microsporum gypseum: Toprakta yaşar. Toprak kazmayı seven köpeklerde görülür.
• Trichophyton türleri: Fare, sıçan ve tavşan gibi kemirgenlerden bulaşır. Av köpeklerinde, terrier ırklarında ve bahçeli evlerde yaşayan köpeklerde daha sık görülür.

2. Maya mantarı (Malassezia)

Malassezia, sağlıklı köpeklerin derisinde ve kulaklarında da az miktarda bulunan bir maya türüdür. Alerji, kulak yapısı ya da nem gibi nedenlerle aşırı çoğaldığında sorun yaratır. Bulaşıcı değildir ve tedavisi dermatofit mantarından farklıdır. Köpeklerde "kulak mantarı" olarak bilinen tablonun en sık nedeni budur.

İki hastalığın tedavisi farklı olduğu için hangisinin olduğunu bilmeden tedaviye başlamak çoğu zaman sonuç vermez.

Dermatofit mantarının belirtileri

• Yuvarlak ya da düzensiz şekilli, tüysüz alanlar
• Bu alanlarda kepeklenme, pullanma ve kabuklanma
• Kızarıklık; bazen kenarları belirgin halka şeklinde lezyonlar
• Kırık, donuk tüyler
• Tırnaklarda kırılma, şekil bozukluğu ve tırnak dibinde iltihap

Lezyonlar köpeklerde en çok yüzde, burun üstünde, kulaklarda ve patilerde görülür. Av köpeklerinde özellikle burun ve patiler etkilenir. Bazı köpeklerde ise kabarık, kırmızı, akıntılı, yuvarlak bir şişlik (kerion) şeklinde ortaya çıkabilir ve bu şişlik kolayca tümör ya da apse ile karıştırılır.

Kaşıntı her zaman olmaz. Hiç kaşınmayan köpeklerde de mantar görülebilir.

En çok risk altında olan köpekler

• Yavru köpekler
• Av köpekleri ve sürekli dışarıda, toprakla ve kemirgenlerle temas eden köpekler
• Barınaktan ya da kalabalık ortamlardan yeni gelen köpekler
• Uzun süre kortizon veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanan köpekler
• Yorkshire terrierler: Bu ırkta mantar, derinin altında düğüm şeklinde yerleşebilir.

Köpeklerde kulak mantarı (maya mantarı)

"Köpeğimin kulağında mantar var" şikâyeti en sık maya mantarı kaynaklıdır. Belirtileri şunlardır:

• Kulakta koyu kahverengi, yağlı, yapışkan akıntı
• Belirgin, ekşimsi ya da mayamsı bir koku
• Kulakları kaşıma, başını sallama, başını bir yana eğme
• Kulak kanalında kızarıklık ve şişlik

Maya mantarı köpeğin patilerinde (parmak araları kızarık, kahverengi ve kokulu), koltuk altlarında, kasıklarda ve deri kıvrımlarında da görülebilir. Köpek bu bölgeleri sürekli yalar ve kaşır.

Kulak mantarı çoğu zaman tek başına bir hastalık değil, altta yatan bir sorunun sonucudur. En sık neden alerjilerdir (besin veya çevresel alerjiler). Sarkık kulaklı ırklar (Cocker Spaniel, Basset Hound gibi), kulak kanalı kıllı ırklar (Poodle gibi) ve sık yüzen köpekler daha yatkındır. Altta yatan neden tedavi edilmezse kulak mantarı tekrar tekrar geri döner.

Köpeklerde kulak enfeksiyonuna ne iyi gelir?

Bu soru çok aranıyor ve cevabı önemli: Muayeneden önce kulağa hiçbir şey damlatmayın. Kulak enfeksiyonları maya, bakteri, kulak akarı ya da kulakta takılı kalmış bir ot kılçığından kaynaklanabilir ve her birinin tedavisi farklıdır. Kulak zarı yırtıksa bazı damlalar iç kulağa zarar vererek denge kaybına ve işitme kaybına yol açabilir. Zeytinyağı, sirke, oksijenli su ve alkol gibi ev yöntemleri kulak kanalını tahriş eder ve tabloyu ağırlaştırır.

Muayenede kulak kanalını ve kulak zarını kontrol ediyor, kulak akıntısından aldığımız örneği mikroskop altında inceleyerek nedenini belirliyoruz. Tedaviyi buna göre planlıyoruz.

Mantar sanılan ama mantar olmayan hastalıklar

Köpeklerde yuvarlak tüysüz alanların ve kabuklanmanın en sık nedeni çoğu zaman mantar değildir. Mantara çok benzeyen tablolar yaratan hastalıklar şunlardır:

• Bakteriyel deri enfeksiyonu (piyoderma): Köpeklerde halka şeklinde kabuklu lezyonların ve kepeklenmenin en sık nedenlerinden biridir.
• Demodeks (demodikoz): Kıl köklerine yerleşen akarların neden olduğu, özellikle göz çevresinde ve yüzde tüy dökülmesiyle başlayan bir hastalıktır. Yavru köpeklerde sık görülür.
• Sarkoptik uyuz: Çok şiddetli kaşıntı yapar; kulak kenarları, dirsekler ve karın en çok etkilenen bölgelerdir. İnsanlara da geçici olarak bulaşabilir.
• Alerjiler: Pire, besin ve çevresel alerjiler kaşıntı, kızarıklık ve tüy dökülmesine yol açar.
• Hormonal hastalıklar: Tiroid ve böbrek üstü bezi hastalıkları kaşıntısız, simetrik tüy dökülmelerine neden olabilir.

Bu hastalıkların hiçbiri mantar ilacıyla iyileşmez. Gözle ayırt etmek de mümkün değildir. "Mantar kremi sürdük ama geçmedi" diye kliniğe gelen köpeklerin önemli bir kısmında sorunun başka bir hastalık olduğunu görüyoruz.

Köpeklerde mantar nasıl teşhis edilir?

Wood lambası köpeklerde neden yetersiz?

Wood lambası, bazı mantar türleriyle enfekte tüylerin bu mor ışık altında yeşil-sarı renkte parlamasına dayanır. Ancak bu parlamayı sadece Microsporum canis türünün bir kısmı yapar. Köpeklerde sık görülen Microsporum gypseum ve Trichophyton türleri Wood lambasında parlamaz. Ayrıca bazı kremler ve kirler yanıltıcı parlamalar verebilir. Uluslararası veteriner dermatoloji kılavuzları da Wood lambasını bir test değil, örnek alınacak tüyleri bulmaya yarayan yardımcı bir araç olarak tanımlar.

Kısacası köpeklerde Wood lambasıyla "mantar yok" demek sıklıkla yanlış sonuç verir.

Kesin teşhis: Deri kazıntısı ve mikroskobik inceleme

Kliniğimizde mantar teşhisini mutlaka deri kazıntısı ve tüy örneklerinin mikroskop altında incelenmesiyle koyuyoruz. Bu yöntemin köpeklerde ek bir önemi var: Aynı inceleme, mantara benzeyen demodeks ve uyuz akarlarını da ortaya çıkarabilir. Maya mantarı ve bakteriler için deriden ve kulaktan alınan örnekleri boyayarak inceliyoruz. Gerekli durumlarda mantar kültürüyle mantarın türünü belirliyoruz.

Köpeklerde mantar tedavisi

Dermatofit mantarında

Küçük ve tek bir lezyonda lokal tedaviyle başlayıp yakından takip ediyoruz. Lokal tedavide mantar öldürücü şampuanlar, solüsyonlar ve kremler kullanılır. Bu ürünler tüylerdeki sporları da öldürerek evin kirlenmesini azaltır; bu yüzden ağızdan ilaç kullanılan vakalarda da tedavinin bir parçasıdır.

Yaygın vakalarda ağızdan ilaç gerekir. Ancak bu ilaçlar karaciğeri yorabilir. Bu nedenle tedavi öncesi ve sırasında kan tahliliyle karaciğer değerlerini kontrol ediyoruz. Köpeğinizde iştahsızlık, kusma, halsizlik ya da göz akında ve diş etlerinde sararma fark ederseniz hemen bize ulaşın.

Tedavi genellikle birkaç hafta ile birkaç ay sürer. Tüylerin çıkması tedavinin bittiği anlamına gelmez; görünüşte iyileşmiş bir köpeğin tüylerinde hâlâ sporlar bulunabilir. Tedavinin ne zaman bitirileceğine kontrol muayenesi ve testlerle karar veriyoruz.

Maya mantarında

Maya mantarında tedavinin iki ayağı vardır: Mayayı azaltmak ve neden çoğaldığını bulmak. Kulakta kulak temizleme solüsyonları ve ilaçlı kulak damlaları, deride ise ilaçlı şampuanlar kullanılır. Yaygın vakalarda ağızdan ilaç gerekebilir. Ancak alerji gibi altta yatan neden kontrol altına alınmazsa sorun tekrarlar. Bu yüzden tekrarlayan kulak ve pati sorunlarında alerji araştırması ve diyet düzenlemesi tedavinin önemli bir parçasıdır.

Mantar aşısı hakkında

Mantar aşısı koruyucu değildir. Yani sağlıklı bir köpeğe mantar olmasın diye yapılan bir aşı değildir. Uluslararası kılavuzlar da aşıların enfeksiyona karşı koruyucu olmadığını belirtir. Aşı ancak aktif hastalık döneminde, tedaviye yardımcı olarak uygulanabilir. Kliniğimizde ise olası yan etkileri nedeniyle mantar aşısını tercih etmiyoruz. Ayrıca aşının maya mantarına (Malassezia) hiçbir etkisi yoktur.

Evde yapılmaması gerekenler

• İnsanlar için üretilmiş mantar kremleri ve kortizonlu kremler: Kortizon mantar enfeksiyonunu ağırlaştırabilir. Köpekler kremi yalayarak yutar.
• Sirke, sarımsak, çay ağacı yağı ve diğer esansiyel yağlar: Deriyi tahriş eder; sarımsak ve bazı esansiyel yağlar köpekler için zehirlidir.
• Kulağa zeytinyağı, oksijenli su veya alkol damlatmak
• Mantar ilaçlarını veteriner hekim reçetesi olmadan, internette okunan dozlarla vermek

Köpeklerde mantar insanlara bulaşır mı?

Dermatofit mantarı insanlara bulaşabilir. İnsanlarda genellikle kol, boyun ve yüzde kenarı belirgin, kızarık, halka şeklinde ve kaşıntılı lezyonlar şeklinde görülür. Çocuklar, yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler daha kolay etkilenir. Kendinizde ya da ailenizde böyle bir lezyon fark ederseniz bir dermatoloğa veya aile hekiminize başvurun ve evde mantarlı bir köpek olduğunu söyleyin.

Maya mantarı (Malassezia) ise bulaşıcı değildir. Kulak mantarı olan bir köpek diğer hayvanlara ya da insanlara bu hastalığı bulaştırmaz.

Dermatofit mantarı olan bir köpek için bulaşmayı azaltmak üzere:

• Köpeğinize dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın.
• Tedavi sürecinde yatağınızda ve koltuklarda yatmasına izin vermeyin.
• Evdeki diğer kedi ve köpekleri de kontrol ettirin.

Ev temizliği

Dermatofit mantarının sporları ortamda aylarca canlı kalabilir. Ancak yıkanabilen her şey temizlenebilir:

• Köpeğin yatağını, battaniyelerini ve oyuncaklarını sıcak programda yıkayın.
• Halı ve koltukları düzenli olarak süpürün, süpürge haznesini her seferinde boşaltın.
• Sert yüzeyleri önce deterjanlı suyla temizleyin, ardından üretici talimatına göre sulandırılmış bir dezenfektanla silin.
• Tarak, fırça, tasma ve kayışları yıkayıp dezenfekte edin.
• Araçta köpeğin kullandığı örtüleri de unutmayın.

Klinikte ne yapıyoruz?

Deri şikâyetiyle gelen köpekte tüm deriyi, kulakları, patileri ve tırnakları muayene ediyoruz. Ardından deri kazıntısı, tüy örnekleri ve gerekiyorsa kulak akıntısından aldığımız örnekleri kliniğimizdeki laboratuvarda mikroskop altında inceliyoruz. Böylece sorunun dermatofit mantarı mı, maya mantarı mı, yoksa mantara benzeyen başka bir hastalık mı olduğunu belirliyoruz. Ağızdan ilaç gereken durumlarda tedaviden önce kan tahliliyle karaciğer değerlerini kontrol ediyor, tedavi süresince düzenli kontrollerle süreci takip ediyoruz.

Sık sorulanlar

Köpeklerde mantar öldürür mü?

Hayır. Mantar tek başına öldürücü bir hastalık değildir ve tedavi edilebilir. Ancak tedavi edilmezse yayılabilir, deride ikincil bakteriyel enfeksiyonlara yol açabilir ve köpeğinizin yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.

Köpeğimin kulağı çok kötü kokuyor, mantar mı?

Kötü koku ve koyu kahverengi akıntı çoğu zaman maya mantarına işaret eder. Ancak bakteriyel enfeksiyon ve kulak akarı da benzer belirtiler verir. Muayene ve kulak akıntısının mikroskobik incelemesi olmadan hangisi olduğunu bilmek mümkün değildir.

Mantarlı köpeği yıkayabilir miyim?

Evet, mantar öldürücü şampuanlarla yıkamak tedavinin bir parçası olabilir. Ancak hangi şampuanın, ne sıklıkla ve deride ne kadar bekletilerek kullanılacağını veteriner hekiminiz belirlemelidir. Normal köpek şampuanları mantarı tedavi etmez.

Mantar kremi sürdüm ama geçmedi, neden?

En sık nedeni, sorunun aslında mantar olmamasıdır. Bakteriyel enfeksiyon, demodeks, uyuz ve alerjiler mantara çok benzer ve mantar ilacıyla iyileşmez. Diğer bir neden de tedavinin erken bırakılmasıdır. Deri kazıntısıyla doğru teşhis konmadan tedaviye devam etmeyin.

Köpeğime mantar aşısı yaptırmalı mıyım?

Mantar aşısı koruyucu değildir ve sadece aktif hastalık döneminde, tedaviye yardımcı olarak uygulanabilir. Biz yan etkileri nedeniyle tercih etmiyoruz. Doğru teşhisle planlanan şampuan, solüsyon ve gerektiğinde ağızdan ilaç tedavisi daha güvenilir sonuç verir.